Quartz nlung ni gaw, shanhte a laklai ai piezoelectric effect a majaw, ginra law law hta ahkyak ai lit nga ai. Shanhte a jai lang ai lam ni gaw, electronics, matut mahkai lam, nbungli hpaji ni lawm ai, high-tech sector law law hpe shinggrup da ai.
1.Quartz nlung n-gun rawng ai
Quartz nlung oscillator gaw, nsen n pru ai frequency- lata la ai circuit a npawt nhpang hku nna, quartz nlung hpe jai lang ai. Ndai oscillator hpe quartz crystal hpe hkrak hkrak n-gun n rawng ai hku garan nna, dai ni a ntsa e magri plate ni hpe shinggrup da ai hku nna galaw ai re. Shi a bungli galaw ai ladat gaw, nhtang wa ai piezoelectric effect hpe madung tawn ai: quartz nlung ni gaw, galai shai ai wan n-gun a npu e, jak hte shamu shamawt nga ai. Quartz crystal langai hpra hta shingra tara hku nna laksan n-gun rawng ai majaw, n-gun rawng ai wan n-gun langai mi gaw ndai n-gun hte bung ai shaloi, resonance byin pru wa ai. Ndai arawn alai gaw, quartz nlung ni hpe, n-gun ja ai-htuk manu ai resonant frequency-lata ai circuit ni a matu, kaja dik ai lata la ai lam byin shangun ai. Quartz crystal oscillators ni gaw, grai kaja ai frequency n-gun atsam a majaw, jak law law hta ahkyak ai lit nga ai, dai hta, n-gun n-gun n-gun n-gun shapraw ai jak ni, pulse counter ni, quartz ahkying ni lawm ai.
2. Quartz nlung nsam kaji
Quartz Crystal Microbalance (QCM) ngu ai gaw, n-gun n-gun hpe jai lang nna, n-gun n-gun n-gun galai shai ai lam hpe shadawn ai jak langai rai nga ai. 1960 ning a shawng daw de shapraw hpang wa ai kaw nna, grai tsaw ai hkam sha lam a majaw, nanogram-level mass hpe sawk sagawn lu na matu, n-gun ja ai arung arai langai byin tai wa sai. Shi a bungli galaw ai npawt tara gaw, quartz crystal electrode a ntsa na n-gun galai shai ai lam hpe, oscillation circuit a pru wa ai wan n-gun signal a frequency galai shai ai lam de galai shai kau na re. Dai hpang ndai ladat hpe computer zawn re ai karum shingtau arung arai ni hte sawk sagawn nna, -htuk manu ai shadawn shadang mahtai ni hpe lu la na matu galaw ai. Dai majaw, quartz crystal microbalance gaw tsi hpaji, tsi hpaji, malu masha, shinggyim tsi hpaji, grup yin hpe yu reng ai lam, hpaga lam hte hpyen masa zawn re ai lam law law hta ahkyak ai lit nga ai.
3. Piezoelectric n-gun rawng ai shingra tara
(1) Piezoelectric ana zinli makawp maga ai jak
Piezoelectric immunosensor a bungli galaw ai ladat gaw, n-gun n-gun (sh) n-gun n-gun ni hpe quartz n-gun n-gun n-gun n-gun (sh) n-gun n-gun (antigen) ni hpe n-gun n-gun hte n-gun n-gun lapran na laksan affinity reaction hpe jai lang na matu re. Shadawn shadang na antigen (sh) antibody gaw, ngang grin ai chye na ai arung arai hte matut mahkai nna, laksan adsorption hpe shapraw ai shaloi, dai hte maren, crystal a ntsa na mass load mung jat wa na re. Ndai galai shai ai lam hpe sensor a frequency galai shai ai lam hku nna yu lu nna, dai hku nna hkam la ai antibody (sh) antigen a n-gun hpe chye lu ai.
(2) Piezoelectric gene sensor
DNA hpe sawk sagawn na matu piezoelectric gene sensor a madung tara gaw, n-gun langai sha nga ai DNA sawk sagawn ai hpe kristal ntsa kaw jung da na matu re. Hpa majaw nga yang, sawk sagawn na DNA sequence gaw shi hpe madi shadaw ya ai shaloi, chip ntsa hta hybridization reaction byin nna, lahkawng lang-stranded DNA byin pru wa ai. Ndai ladat gaw crystal mass law jat wa nna, ntsa na viscoelasticity galai shai wa na re. Ndai galai shai ai lam ni hpe sensor a frequency galai shai ai lam hte network hpe sawk sagawn ai hku nna shadawn mai nga ai.
